Tăng Mỡ Máu: Nguyên Nhân Chính Đến Từ Chất Béo Và 7 Điều Cần Biết

Chất béo cung cấp nguồn năng lượng lớn cho các hoạt động của con người. Mỡ cũng là nguồn nguyên liệu dự trữ quý báu của cơ thể. Khi lượng mỡ trong máu tăng cao thì nguy cơ đầu tiên là các bệnh về tim mạch. Đặc biệt dấu hiệu tăng mỡ máu sẽ xảy ra gây nguy hại đến sức khỏe con người.

Vai trò của chất béo trong cơ thể

Chất béo (lipid) – thành phần chủ yếu cấu tạo nên màng tế bào thần kinh, mô não ở trẻ em từ 1- 4 tuổi, cùng với đạm (protid), đường (gluxit), muối khoáng, nước hình thành và phát triển mọi cơ quan tổ chức trong cơ thể con người.

Chất béo cung cấp nguồn năng lượng lớn cho các hoạt động của con người. 1g lipid cho 9 Kcalo trong khi 1g đạm chỉ có 4.8 Kcalo và 1g gluxit cho 4,2 Kcalo. Mỡ cũng là nguồn nguyên liệu dự trữ quý báu của cơ thể.

Tăng Mỡ Máu: Nguyên Nhân Chính Đến Từ Chất Béo Và 7 Điều Cần Biết 1

Ngoài ra, chất béo là thành phần cơ bản tạo nên các hormone, các kháng thể miễn dịch đảm bảo các hoạt động sống và chống lại bệnh tật. Thêm vào đó, chất béo là nguồn cung cấp nhiều chất khác như vitamin A, D, E, K… Đây là những vitamin tan trong dầu mỡ.

Có thể nói, nhờ có dầu mỡ làm dung môi hòa tan, cơ thể hấp thu được các vitamin cần thiết này. Như vậy đủ thấy vai trò của chất béo quan trọng tới mức nào.

Chất béo tồn tại trong cơ thể dưới dạng nào?

Chất béo tồn tại trong cơ thể dưới nhiều dạng, nhưng thường thấy nhất là triglyceride, cholesterol, glycolipid, lipoproteins, phospholipids, spingolipid… Chúng ta thường đánh giá lượng mỡ trong máu qua 3 tiêu chí là lipid toàn phần, triglyceride và cholesterol. Riêng cholesterol còn có cholesterol tỷ trọng cao và cholesterol tỷ trọng thấp.

Ở người bình thường, cholesterol toàn phần thường dưới 200mg%, cholesterol tỷ trọng cao (HDL) trên 35mg% và cholesterol tỷ trọng thấp (LDL) nhỏ hơn 130mg%. Khi cholesterol toàn phần cao trên 200mg% và tỷ lệ cholesterol toàn phần/HDL lớn hơn 4 và tỷ lệ LDL/HLD cao trên 2,5 thì nguy cơ bị bệnh tim và rất rõ ràng.

Nhu cầu chất béo (dầu mỡ) của cơ thể là rất cần thiết. Tùy theo tuổi tác, mức độ lao động, sinh hoạt… mà nhu cầu chất béo của cơ thể khác nhau.

Ví dụ:

  • Trẻ bú mẹ, chất béo chiếm 50% nhu cầu về năng lượng.
  • Trẻ từ 2-5 tuổi, chất béo chiếm từ 30%-40% khẩu phần ăn hàng ngày.
  • Ở tuổi học sinh, chất béo chiếm 30%. Người trưởng thành, chất béo chiếm 15%- 30% khấu phần ăn hàng ngày.

Nguy cơ của chứng tăng mỡ máu

Khi lượng mỡ trong máu tăng cao thì nguy cơ đầu tiên là các bệnh về tim mạch. Các mảng cholesterol lắng đọng ở thành mạch máu làm hẹp lòng mạch máu, khiến máu khó lưu thông, vì thế gây thiếu oxygen ở nhiều nơi, đặc biệt là tim và não.

Đó là nguyên nhân gây ra đau thắt ngực và tai biến mạch máu não tạm thời. Tăng mỡ máu cũng là nguyên nhân làm cho mạch máu giảm sự đàn hồi, dẫn đến bệnh cao huyết áp.

Nhưng nguy hiểm hơn là các mảng cholesterol bám vào thành động mạch như những mảng vữa vỡ ra, tách khỏi nội mạc động mạch, trôi theo dòng máu làm tăng mỡ máu. Quá trình trôi trong dòng máu biến thành một huyết khối, lớn dần và cuối cùng bịt tắc một mạch máu, gây nhồi máu cơ tim, nhồi máu não đột quỵ, viêm tắc động mạch làm hoại thư v.v…

Thông thường, tai biến về mạch máu thường thấy ở hai nơi là hệ thống mạch vành ở tim và hệ thống mạch máu ở não. Về lâu dài, chứng tăng mỡ máu sau khi gây tổn thương ở hệ thống mạch máu sẽ tiếp tục gây tổn thương ở các phủ tạng, đặc biệt là gan. Khi đó gan thường nhiễm mỡ, chức năng gan dần suy giảm.

Thực tế cho thấy, nguy cơ của chứng tăng mỡ máu là cực kỳ nguy hiểm, ảnh hưởng đến tim và não, vì thế không thể xem nhẹ.

Tăng mỡ máu rất nguy hiểm

Cơ thể tiêu hóa chất béo như thế nào

Chất béo có hai dạng: dạng đông đặc, thường gọi là mỡ và dạng lỏng, thường gọi là dầu (dầu lạc, dầu vừng, dầu ô-liu). Cứ 100g mỡ có 200mg cholesterol. Sự khác nhau giữa mỡ và dầu là trong mỡ chứa 50% axit béo no, còn dầu chứa các axit béo không no.

Một số axit béo no khi vào cơ thể làm tăng lượng cholesterol toàn phần và tăng cholesterol tỷ trọng thấp LDL trong máu, dễ dẫn đến bệnh tim mạch và tăng mỡ máu. Nhưng nếu trong khẩu phần ăn có nhiều rau, chất xơ thì sẽ giúp cản trở và hạn chế khả năng hấp thu chất béo có axit béo no.

Tăng mỡ máu rất nguy hiểm

Các axit béo không no như axit linoleic, arachidonic, linolenic có tác dụng làm giảm cholesterol toàn phần, giảm LDL và như vậy giảm nguy cơ gây bệnh tim mạch, tăng mỡ máu giúp phục hồi tế bào thần kinh.

Các axit béo không no rất cần thiết cho cơ thể, giúp chống lại các bệnh tim mạch ở người có tuổi, ngăn cản việc hình thành các tế bào mỡ, xây dựng màng myelin ở thần kinh v.v… Vì thế, khi sử dụng chất béo nên cố gắng ăn ít mỡ, thay vào đó nên ăn nhiều dầu.

Chất béo ăn vào cơ thể được dịch mật của gan nhũ hóa và các men tiêu hóa lipaza ở tụy và ống tiêu hóa phân hủy thành các xylomicro vào trong máu và hệ thống bạch huyết rồi vào gan. Ở đây gan tổng hợp lại thành triglyceride, cholesterol, glucoprotein, lypoprotein của cơ thể để vào máu, đi khắp cơ thể.

Sử dụng chất béo như thế nào?

Chất béo là thức ăn không thể thiếu ngay khi chào đời. Trong sữa mẹ, chất béo chiếm 50%. Vì thế, trẻ mới ra đời được bú mẹ sẽ tăng trọng lượng rất nhanh. Nhưng một thời gian sau, khi chuyển sang ăn bột, ăn cháo hay cơm, nếu lượng chất béo trong khẩu phần ăn của trẻ không đủ sẽ dễ dẫn đến suy dinh dưỡng.

Độ tuổi từ 2-5 tuổi, lượng chất béo trong khẩu phần ăn phải chiếm từ 30% – 40% mỗi ngày. Vì thế, phải tìm cách bổ sung thêm dầu, sữa, trứng, cá v.v… trong thực đơn hàng ngày.

chất béo tăng mỡ máu

Đến tuổi đi học, hàm lượng chất béo nên chiếm 30% (tức là khoảng 1/3) khẩu phần ăn hàng ngày. Việc sử dụng chất béo tùy thuộc vào từng cơ thể, tuổi tác, mức độ lao động.

Những người có nguy cơ hay có bệnh cao huyết áp, đái đường, béo phì, bệnh tim mạch cần giảm cholesterol bằng cách giảm ăn các thức ăn có nhiều cholesterol như phủ tạng động vật, mỡ động vật. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là kiêng tuyệt đối, vì khi lượng cholesterol quá thấp cũng sẽ làm yếu màng tế bào, dễ gây ra xuất huyết, đặc biệt là xuất huyết não.

Ở trẻ suy dinh dưỡng, trong khẩu phần ăn hàng ngày nên cho thêm dầu ăn, đặc biệt là các loại dầu ăn chứa axit béo không no như dầu lạc, dầu cải, dầu ô-liu, vừa để tăng thêm năng lượng, vừa để trẻ dễ hấp thu thêm các vitamin tan trong dầu như vitamin A, D, E, K.

Đối với trẻ bị béo phì rất dễ mắc phải bênh tăng mỡ máu, không nên dùng sữa có chất béo, giảm ăn mỡ và các thức ăn chiên, xào, quay. Với những người béo phì thì giảm ăn tất cả các loại có chất béo là biện pháp hữu hiệu nhất.

béo phì gây nên tăng mỡ máu

Những người đái tháo đường, nếu đường máu cao kèm theo tăng triglyceride, khi giảm bột đường xuống 40-50% thì phải tăng lượng chất béo lên 35-40% (chủ yếu là chất béo loại có axit béo không no như lạc, hạt điều, quả bơ…).

Các bệnh nhân có tiền sử cao huyết áp nên giảm chất béo trong khẩu phần ăn hàng ngày. Mặc dù không trực tiếp làm giảm huyết áp nhưng các chất béo có khả năng làm giảm cân nặng, giảm lipid trong máu khiến bệnh huyết áp không bị nặng thêm.

Đặc biệt, đối với những bệnh nhân đã có rối loạn chuyển hóa lipid, tăng mỡ máu thì cần giảm chất béo nói chung và chỉ nên ăn những chất béo có axit béo không no có trong các loại dầu thực vật, cá, tảo, rong biển. Những loại thức ăn này làm giảm triglyceride, cholesterol, LDL và tăng HDL, giúp mỡ máu cân bằng trở lại hạn chế việc tăng mỡ máu.

Người bình thường phải đảm bảo khẩu phần ăn hàng ngày cân bằng ba loại: đạm, đường, chất béo. Tuy nhiên, cần căn cứ vào tuổi tác, nhu cầu của cơ thể, mức độ lao động, tính chất công việc mà tăng giảm từng loại để tránh suy dinh dưỡng và béo phì.

Tóm lại, chất béo là một thành phần quan trọng, không thể thiếu trong cơ thể, chất béo không chỉ là nguyên liệu cấu tạo, xây dựng, bù đắp mà còn là nguồn năng lượng không thể thay thế trong đời sống của con người.

tăng mỡ máu rất nguy hiểm

7 điều cần biết khi sử dụng chất béo

  • Chất béo là loại thực phẩm khó bảo quản. Trong điều kiện nóng ẩm ở nước ta, chất béo thường rất dễ bị ôi thiu, gây rối loạn tiêu hóa và tiêu chảy. Ở nhiệt độ nóng ẩm, dầu mỡ thường bị oxy hóa hoặc tự oxy hóa thành các chất peroxyd hoặc oxyacid, ceton, khi vào cơ thể gây tổn thương tế bào.
  • Các loại dầu mỡ đun ở nhiệt độ cao và nhiều lần hoặc kéo dài sẽ bị phân hủy thành chất độc giống như hắc ín (có thể làm chết động vật thí nghiệm). Vì thế, không nên sử dụng lại các loại dầu mỡ đã qua chiên rán nhiều lần.
  • Bảo quản dầu mỡ ở nơi thoáng mát, tránh ánh sáng mặt trời.
  • Chọn loại dầu ăn thích hợp: dầu nấu nướng “cooking oil” hoặc dầu trộn salad “salad oil”.
  • Đối với trẻ nhỏ nên dùng dầu mè, dầu đậu nành đã qua tinh luyện.
  • Ngày nay chúng ta sử dụng dầu thực vật nhiều hơn các loại mỡ nước. Đó là tập quán tốt để đưa các axit béo không no vào cơ thể, phòng tránh các bệnh tim mạch, tăng mỡ máu.
  • Khi sử dụng chất béo trong thịt động vật, phải đảm bảo thịt tươi và điều kiện vệ sinh thực phẩm tốt, nấu nướng kỹ và không nên ăn quá nhiều. Bữa ăn sạch là một khẩu phần ăn hợp lý và khoa học.

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here